મારૂં ઉપર કોણ કરે, એને વશ સર્વે સાથ. – ભાલણ

ઉપરકા-ઉપરઉપરકા = સૌથી સરસ; ઉત્તમ.

૧. ઉપર ખાવું = વસ્તુની સાથે કે તરત જ ખાવું.
૨. ખાધા ઉપર ખાવું = (૧) જમ્યા પછી તરત જ જમવું. (૨) ઠાંસી ઠાંસીને રાખવું.

૧. ઉપર ઉપર = નજરે ચડે તેટલા પૂરતું; અંદરખાનેથી નહિ એવું; બહારનું.
૨. ઉપર ટાપટીપ, માંહે કૂવા, પરદેશી આવ્યા ને ડૂબી મૂઆ = ઉપરનો દેખાવ જોઈને અજાણ્યા ફસાઈ ગયા.
૩. ઉપર વાગા માંહે નાગા = બહારના સારા દેખાવથી અંદરની હલકી વૃત્તિને ઢાંકવાપણું.
૪. ઉપરકી અચ્છી બની ભીતરકી રામ જાણે = મુખમેં રામ, બગલમેં છુરી; ઉપરથી સારૂં દેખાવું પણ મનમાં કપટ રાખવું.
૫. ઉપરથી ધોળા માંહેથી મોળા = ખોટો દેખાવ.

૧. અપને ઉપર લેવું = માથે લેવું; જવાબદારી વહોરવી.
૨. ઉપર અલ્લા ને નીચે દલ્લા-ઉપર આભ ને નીચે ધરતી = (૧) નિરાશ્રિત; આધાર વિનાનું; એક પ્રભુના રક્ષણવાળું. (૨) લાચાર.
૩. ઉપર આવવું = (૧) ઊગરવું; બચવું; તરી જવું. (૨) ઊંચે આવવું. (૩) ચડવું. (૪) હલ્લો કરવો; હુમલો કરવો.
૪. ઉપર ઉપર જવું = જતું કરવું; જવા દેવું.
૫. ઉપર કરવું = (૧) ચડતું ગણવું; માન્ય કરવું; નીચું પડવા ન દેવું; નિરર્થક જવા ન દેવું. (૨) પક્ષ લેવો; ઉપરાણું લેવું. (૩) વખાણ કરવાં; કીર્તિ વધારવી.
૬. ઉપર જવું = હલ્લો કરવો; હુમલો કરવો.
૭. ઉપર તળે કરી મેલવું = ખૂણેખૂણો તપાસી લેવો; બારીક તપાસ કરવી.
૮. ઉપર થઈને કરવું = (૧) કરવું જોઈએ તેની પાસે ન કરાવતાં પોતે કરવું. (૨) ના કહેવા છતાં કરવું; પોતાને જોખમે કરવું; બીજાના મતની દરકાર કર્યા વગર કરવું.
૯. ઉપર નીચે થવું = ઉતાવળા થવું; આતુર બનવું; અધીરા થઈ જવું.
૧૦. ઉપર ને ઉપર બેસવું = પોતાની દેખરેખ નીચે રાખવું.
૧૧. ઉપર પગ મૂકવો = હુકમ નહિ ગણકારવો; અવગણના કરવી; કબૂલ ન કરવું.
૧૨. ઉપર પડતું આવવું = ના પાડ્યા છતાં પરાણે લાગ્યા રહેવું.
૧૩. ઉપર પડવું = (૧) અનુકરણ કરવું; પાછળ પડવું. (૨) જનાવરે સંભોગ કરવો. (૩) વારસો મળવો. (૪) હરીફાઈ કરવી.
૧૪. ઉપર મૂકવું = બે આકારનું સરખાપણું તપાસવા એકને બીજાની ઉપર બરાબર લગાડી જોવું.
૧૫. ઉપર રહીને = જાતે ઊભા રહીને; પોતાની દેખરેખથી.
૧૬. ઉપર સત્તા ચલાવવી = હુકમ ચલાવવો.
૧૭. ઉપર સત્તા મેળવવી = અધિકાર મેળવવો.
૧૮. ઉપર હાથ રહેવો = (૧) પદવી કે સત્તામાં ચડિયાતા હોવું. (૨) રક્ષણ નીચે હોવું.
૧૯. ઉપર હાથ રાખવો = (૧) કૃપા બતાવવી; એહસાન કરવો. (૨) ચડિયાતા રહેવું; સત્તા ચલાવવી; ઉપરીપણું ભોગવવું. (૩) ધારેલું કે બોલેલું ખરૂં પાડવાની ટેક રાખવી. (૪) સંભાળવું; સાચવવું.
૨૦. ઉપર હી ઉપર = (૧) ઉપર ઉપરથી. (૨) એકલું; જુદું. (૩) છૂપી રીતે; દેખાયા વગર.
૨૧. ઉપરનું કામ = પરચૂરણ કામ.
૨૨. ઉપરનો દમ ભરવો = (૧) કોઈને માટે પ્રેમ હોવાનો ઢોંગ કરવો. (૨) મરતી વખતે ડચકાં ભરવાં.
૨૩. ઉપરકે = (૧) ઊંચું. (૨) પહેલાંનું; અગાઉનું.
૨૪. ઉપરનું ઉપર રાખવું = (૧) પોતાનો કક્કો ખરો કરવો. (૨) બોલેલું ખરૂં પાડવું. (૩) માનભંગ થવા ન દેવું; આશ્રિત તિરસ્કાર કે અનાદર પામે નહિ તેની સંભાળ રાખવી. (૪) હુલાવીફુલાવી લાડમાં રાખવું; લાડ લડાવવાં.
૨૫. ઉપરસે = (૧) ઉપરાંત. (૨) માથેથી; ઊંચેથી.
૨૬. ઉપરે = કારણથી; માટે; ને લીધે.
૨૭. છાતી ઉપર પગ મૂકવો = દબાવી દેવું.
૨૮. પેટ ઉપર પગ મૂકવો = (૧) આજીવિકા તોડવી. (૨) પાયમાલ કરવું.
૨૯. ભોંય ઉપર પગ ન મૂકવો = (૧) જમીનને ભાગ્યે જ અડવું. (૨) મગરૂર હોવું.

હું એટલા ઉપર ચાકરી કરીશ = એટલું લઈને નોકરી કરવા હું ખુશી છું.