ગામ; ગામડું (2) મૂર્છનાના આશ્રયરૂપ સ્વરસમૂહ
(3) સમૂહ

શિવનાં હજાર માંહેનું એક નામ.

અમુક લક્ષ્ણવાળા બ્રાહ્મણ વગેરેનું નિવાસસ્થાન.

( સંગીત ) આર્ચિક ગાયનના બે માંહેનો એક ભેદ.

ઇંદ્રિયોને સમૂહ.

એક પ્રકારની ક્ષેત્રગણના.
૧૦૦ કુટુંબ = ૧ ગ્રમા.
૧૦૦ ગ્રામ = ૧ જનપદ.

ગામ; ગામડું. ચાણક્યના અર્થશાસ્ત્ર પ્રમાણે ગામડાના પ્રથમ, મધ્યમ અને કનિષ્ઠ એવા ત્રણ વર્ગ પડતાં. એ દરેકના પરિહારક, આયુધીય, કુપ્ય અને વિષ્ટિ એવા ચાર પેટા વિભાગ પડતા.

ગામની લઘુતા બતાવવા છેડે વપરાતો શબ્દ.

જેમાં બ્રાહ્મણો અને ખેડૂતો વિશેષ હોય એવો દેશ.

તોલનું એક જાતનું અંગ્રેજી માપ; શુદ્ધ પાણીના ૧ ક્યુબિક સેંટિમિટર જેટલું વજન.

પ્રાણીઓનો સમૂહ.

લંબાઈનું એક અંગ્રેજી માપ; ૧ મિટરનો ૧૦૦મો ભાગ.

વસતી.

( સંગીત ) ષડ્જ; મધ્યમ, ગંધાર કે પંચમથી શરૂ થતું સાત સ્વરોનું સપ્તક; સ્વરસંકલનના; સ્વરસપ્તક; સ્વરોના ઘાટા કે ઝીણા સ્વર પ્રમાણે પાડેલ ભાગ; સાત સ્વરમાં જે મુખ્ય ત્રણ અવધિ હોય છે તેમાંનો અક્કેક. મૂર્ચ્છના આદિના આશ્રયરૂપ સ્વરસમૂહ ષડ્જ, મધ્યમ અને ગંધાર એ ત્રણ ગ્રામ કહેવાય છે. કોઇ તેને આદિ, મધ્ય અને અવસાન ગ્રામ પણ કહે છે. સંગીતમાં ષડ્જ, મધ્યમ અને પંચમ તથા કોઇના મત પ્રમાણે ષડ્જ, મધ્યમ અને ગંધાર એ નામે ત્રણ ગ્રામ નક્કી કરેલા છે, જેને અનુક્રમે નદ્યવર્ત, સુભદ્ર અને જીમૂત પણ કહે છે, અને જેના દેવતા અનુક્રમે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ છે. દરેક ગ્રમમાં સાત સાત મૂર્ચ્છના છે. સા ષડ્જથી આરંભ કરીને સા રી ગ મ પ ધ નિ એ સાત સ્વર થાય તેના સમૂહને ષડ્જગ્રામ, મ મધ્યમથી આરંભ કરીને મ પ ધ નિ સા રી ગ એ સાત સ્વર થાય તેના સમૂહને મધ્યગ્રામ અને એ પ્રકારે ગા ગંધારથી અથવા પ પંચમથી શરૂ કરતાં જે સાત સ્વર થાય તેના સમૂહને ગંધાર અથવા પંચમગ્રામ કહે છે. પહેલા બે ગ્રામનો વ્યવહાર આ લોકમાં મનુષ્યો દ્વારા થાય છે, પણ ત્રીજા ગ્રામનો વ્યવહાર સ્વર્ગલોકમાં નારદ કરે છે. વાસ્તવિક રીતે ત્રીજો ગ્રામ બહુ જ ઊંચો છે અને તેનો સ્વર કેવય સિતાર, સારંગી, હારમોનિયમ વગેરે વાજાંમાંથી નીકળી શકે છે, મનુષ્યના ગળામાંથી નીકળી શક્તો નથી. નાસિકા, કંઠ, હૃદય, તાલુ, જીહ્વા અને દંતને સ્પર્શ કરી છ સ્થાનમાંથી ઉત્પન્ન થતા ષડ્જના આધિપત્ય નીચે રહેલા સ્વરોના એકીકરણને ગ્રામ કહે છે.

સમુદાય; સમૂહ; સંગ્રહ. આ અર્થમાં આ શબ્દ સમાસને છેડે આવે છે. જેમકે, ગુણગ્રામ.

નિપુણ; હોશિયાર.