બાંધવું તે કે તેનું સાધન (2) તેની ગાંઠ – પકડ (3) બંધન; કેદ (4) રચના; ગૂંથણી (5) પાળ; ડૅમ (6) મુદ્રા (યોગ) (7) પ્રતિબંધ; અટકાવ

( વેદાંત ) અજ્ઞાન અને તેના કાર્યરૂપ જગતની સાથે આત્માનો સંબંધ; અવિદ્યારૂપી દોરડા વડે જીવનો દેહ સાથે સંબંધ.

અટકાવ; રોકાણ; પ્રતિબંધ.

( વેદાંત ) અણિમાદિ આઠ પ્રકારનાં ઐશ્વર્યની આશા વડે સિદ્ધ એવો સંકલ્પ.

( જૈન ) અનેક ચીજોમાં એકપણાનું જ્ઞાન કરાવવાવાળો સંબંધવિશેષ.

( જૈન ) અહિંસા અણુવ્રતનો એ નામનો એક અતિચાર દોષ; પ્રાણીઓને ઇચ્છિત સ્થાનમાં જતાં રોકવા માટે દોરડા વગેરેથી બાંધવાં તે.

( જૈન ) આત્માના પ્રદેશો સાથે કર્મના પુદ્ગલનું ક્ષીર નીરની પેઠે બંધાવું તે; આત્મા સાથે કર્મોનો સંયોગ; કષાયના સંબંધથી કર્મને યોગ્ય એવા પુદ્ગલોનું ગ્રહણ કરી આત્માનું કષાયયુક્ત થવું તે. બંધના ચાર પ્રકારઃ પ્રકૃતિબંધ, પ્રદેશબંધ, સ્થિતિબંધ અને અનુભાગબંધ. આમાંના પહેલા બે બંધ યોગથી અને છેલ્લા બે બંધ કષાયથી થાય છે.

( પિંગળ ) એ નામે એક માત્રામેળ છંદ. તે કાવ્ય છંદનો એક ભેદ છે. તેમાં ૫૦ લઘુ અને ૨૩ ગુરુ મળી ૭૩ અક્ષરની ૯૬ માત્રા હોય છે.

કરજમાં ઘરેણે મૂકેલ હરકોઈ વસ્તુ.

( જૂ. ગુ. ) કેદી.

( વેદાંત ) કેવળ મોક્ષની અપેક્ષાથી સંકલ્પ કરવો તે.

ઘર વગેરેને વીંટવાનું સૂતર.

દાટો; આડકણિયું.

( વેદાંત ) દૃશ્ય સંબંધ સત્યરૂપે જણાતો હોય તે.

ધાક; દાબ.

દેવ અથવા મનુષ્યાદિની ઉપાસનારૂપ કામસંકલ્પ.

( જૈન ) નવ માંહેનું એ નામનું એક તત્ત્વ; ગ્રહણ કરેલા કર્મને પ્રકૃતિ, સ્થિતિ અનુભાગ અને પ્રદેશ આ ચાર રૂપે બંધિત કરવાં તે.

નાટ્યનો એક પ્રકાર.

પટો; પાટો.

પાળ; ઘાટ; પુસ્તો; આડચ.

પ્રબંધ; રચના; ગોઠવણી.

ફાંસો.

બંધન; બંદીઓને પૂરવું તે; કેદ.

બંધારણ; ધારો; નિયમ.

બાંધણ; જેથી બાંધેલું હોય તે; બાંધવાનું સાધન દોર, દોરડું વગેરે.

મંડળ; દેશ.

( યોગ ) મુદ્રા.

( યોગ ) વાયુને રોકવો તે. જેમકે, અપાનને રોકવો તે મૂલબંધ, ઉદાનને રોકવો તે જાલંધરબંધ, સમાનને રોકવો તે ઉડ્ડિયાનબંધ.

શરીર વગેરેનું બંધારણ.

( વેદાંત ) સંકલ્પમાત્રની ઉત્પત્તિ.

સંયોગ.

સંસારમાં બંધાવું તે.

સ્થિતિ.

સ્નાયુનો ગુચ્છો; તંતુઓનો સમૂહ; ગૂંછળું.

હદ; મર્યાદા.

ચાલુ નહિ એવું; અટકેલું.

બાંધેલું.

વાસેલું; ઉઘાડું નહિ એવું.

સાથે, સહિત, વાળું, પ્રમાણે એવા અર્થમાં સમાસમાં નામની સાથે જોડાતો શબ્દ. જેમકે, થોકબંધ; ઝપાટાબંધ; હથિયારબંધ.

ગીરવી રાખેલું ધન.