એક સૂકો મેવો (2) હિસાબમાં એક હલકું ચલણ

એક જાતનું મોટું ઝાડ; બદામડી. ઈરાન, અફઘાનિસ્તાન, મસ્કત, આરાકાન, મક્કા, કાબુલ વગેરે દેશોમાં બદામનાં ઝાડ થાય છે. નકલી બદામને વડનાં પાનના આકારનાં પાંદડાં થાય છે. તે હિંદુસ્તાનમાં મદ્રાસ અને મુંબઈ ઇલાકામાં ગુજરાત સૌરાષ્ટ્રના બગીચાઓમાં જોવામાં આવે છે. પરંતુ અસલ બદામ તો ઈરાન તરફ જ થાય છે. તેને સખત ટાઢ માફક આવે છે. ખરી બદામ કશ્મીરમાં પણ થાય છે. હિંદુસ્તાનના બીજા ભાગો ગરમ હોવાથી કાગદી બદામનું વાવેતર બગીચામાં થઈ શકતું નથી. નકલી બદામ ઉપરથી લીલી છાલની અને વચમાં કિરમજી રંગના ગર્ભની થાય છે. તે બદામ ખટમીઠી લાગે છે. તેનો ઠળિયો બદામ જેવો થાય છે. બીમાંથી રોપાઓમાં તેનાં ઝાડ કરી શકાય છે. બે વરસના રોપા થાય ત્યારે ફેરવી કાયમની જગ્યાએ વવાય છે. ચાર વરસનું ઝાડ થયા પછી તેમાં બદામ લાગે છે. તેને સાધારણ ગળતિયું ખાતર નાખવામાં આવે છે. શિયાળામાં દશ દિવસે અને ઉનાળામાં છ દિવસે પાણી પાવું જોઈએ. ખીલેલા ઝાડનો દેખાવ ઘણો જ રમણીય લાગે છે. તેનાં ફળનાં મીંજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. આ ઝાડનાં પાન કંઈક રાતા રંગનાં હોય છે. તેમાં કડવી અને મીઠી એમ બે જાતની બદામ થાય છે. આ ઝાડની ડાળીઓ આડી વધે છે. જ્યારે ફળ કાચાં હોય ત્યારે જાંબલી રંગનાં અને પાક્યા પછી પીળા રંગનાં બને છે. ફળમાં પીળી પાતળી છાલવાળો સફેદ ગર્ભ હોય છે. બદામ આસમાની, નુકતી, હડદરાય, કડવી, દેશી. કાગદી, બંગાલી વગેરે ઘણી જાતની થાયછે. કાગદી બદામના ફળની છાલ પાતળી હોય છે. તે મેવા તરીકે વપરાય છે. દેશી બદામનું ઝાડ મોટું થાય છે. તેને વધુ ફળ લાગે છે. બંગાલી બદામના ઝાડનાં પાન મોટાં હોય છે. તેમાં લીલી બદામ થાય છે. બદામે તલખ એ કડવી બદામ છે. તેનાં ફળ ખાવા માટે વપરાતાં નથી, કારણ કે તે ખાવાથી ઝેરી અસર થાય છે. ચામડીના રોગ અને ચળ આવતી હોય ત્યારે ચામડી ઉપર લગાડવા માટે તેનું તેલ વપરાય છે. કેટલાક મલમ બનાવવામાં પણ વપરાય છે. આ બદામનું વાવેતર કરવામાં આવતું નથી, પણ મીઠી બદામમાંથી તેને વીણી લેવામાં આવે છે. બદામે શિરિન એ મીઠી બદામ છે. તેનાં ઝાડ ઈરાન, કશ્મીર, અફઘાનિસ્તાન અને હિંદના અમુક ભાગમાં થાય છે. તેનાં ફળનાં મીંજ મીઠાં અને પૌષ્ટિક ગણાય છે.

એક સૂકો મેવો; બદામડીનું ફળ; વાતાદી; વાતવૈરી; નેત્રોપમફલા; વાતાદ. તે ગુણકારી મેવો હોઈ મીઠાઈમાં વપરાય છે. તેના રોટલા અને પાક બનાવવામાં આવે છે. તેમાંથી તેલ નીકળે છે. કડવી બદામ ઝેરી હોય છે. બદામનાં મીઠાં મીંજ કામોત્તેજક તરીકે વાપરવામાં આવે છે. બદામ વાયુને હરનાર હોવાથી સંસ્કૃત ભાષામાં તેને વાતાદી અને વાતવૈરી નામ આપવામાં આવેલ છે. ઉનાળામાં બદામને ખૂબ ખરલ કરીને પીવાથી ઠંડક આપે છે. બદામ બહુ જ ગરમ હોવાથી માણસની તંદુરસ્તીના પ્રમાણમાં ખાવી જોઈએ. જો વધુ ખવાય તો બદહજમી કરે છે. ખાસ તો તે શિયાળામાં લેવી જોઈએ. કેટલાક કિસ્સામાં બદામ વધારે પ્રમાણમાં લેવાથી બડખામાં લોહી પડવાનું કહેવાય છે. મીઠી બદામ ઘણી જ પોષણ કરનારી હોવાથી મધુપ્રમેહવાળા દરદીઓ મેદાવાળા ખોરાકને બદલે લે છે. બદામનું તેલ રેચક છે. તે ૬ માસાથી ૧ તોલા સુધી અપાય છે. તેલ સુકાઈ ગયેલા મળને અને આંતરડાંની અંદર ભરાઈ રહેલ કચરાને બહાર કાઢી નાખે છે. તેલ બહુ જ કીમતી હોવાથી ઘણું જ ઓછું વપરાય છે. બજારમાં બદામના રોગાનના નામથી બનાવટી તેલ વપરાય છે અને તેથી ઘણે ઠેકાણે અકસ્માત થવાનું મનાય છે. બદામનો આથો બનાવતાં સાકર, ઘી અને પાણીમાં પલાળી ફોતરાં ઉખેડેલાં બદામનાં મીંજનું ચૂર્ણ સમભાગે મિશ્રણ કરાય છે. તે દરરોજ સવારમાં નવટાંક કે પાશેર પુષ્ટિ માટે અપાય છે. બદામના આથામાં ખસખસ, એલચી વગેરે જે જે તેજાનો નાખવો હોય તે નાખી શકાય છે.

ગંજીફાનાં પાનાંનો એક રંગ. આ જાતના પાના ઉપર લાલ કે કાળા રંગની બદામ કાઢેલી હોય છે.

પૈસો.

બદામનો આંક; આંકના એક જાતના ઘડિયા.

હિસાબમાં વપરાતું એક હલકું ચલણ; વાપરવામાં નહિ પણ ગણતરીમાં લેવા માટે વપરાતો હલકા અંશનો નાણક અવયવ; રૂપિયાનો ૧૬૦૦મો અને દોકડાનો સોળમો ભાગ.