લાલ, પીળો વગેરે વર્ણ કે તેની ભૂકી કે પ્રવાહી (2) પટ; અસર (લા.) (3) આનંદ; મસ્તી; તાન (4) કેફ; નશો (5) પ્રીતિ; સ્નેહ (6) આબરૂ; વટ (7) રંગભૂમિ (8) રણાંગણ

નસ (2) મનોવૃત્તિ; વલણ (લા.) (3) હઠ

અલંકાર.

આનંદ; ખુશી; મોદ; ખુશાલી.

આબરૂ; પ્રતિષ્ઠા.

ઉત્સાહ.

( પિંગળ ) એ નામનો એક વિષમજાતિ માત્રામેળ છંદ. તેના પહેલા અને બીજા દલમાં દરેકમાં ૨૮ માત્રા હોય છે. તે ઉલ્લાલની એક જાત છે. તેના વિષમ પદમાં ૩, ૭, ૧૧ અને સમમાં ૧, ૫, ૯ માત્રાએ તાલ આવે છે. તેમાં લઘુ નથી. એકેક ગુરુ ઘટાડી બે લઘુ કરતાં તેના ૨૫ ભેદ થાય છે.

કસૂંબો.

કસૂંબો લેવા માટે શાબાશી આપવી તે. હજી પણ રજપૂતોમાં કસૂંબો લેતી વેળા એક બીજાને રંગ આપે છે.

ક્રીડા; વિલાસ.

ખેરસાર.

ગંજીફાના પાનામાં ચાર માંહેની કોઇ એક જાત; ગંજીફાની રમતમાં લાલ, કાળી, ચોકડી અને ક્લિવર માંહેની કોઇ એક જાત.

જાહોજલાલી; આબાદી; દબદબો.

ટંકણખાર.

ટૌકો; ટહુકો.

ડોળ; બહારનો દેખાવ.

ઢંગ; ઢબ; ચાલ.

તબિયત; મનની સ્થિતિ.

તરંગ; કલ્પના; બુટ્ટો.

દેખાવ; દૃશ્ય.

દોર; દમામ.

નશો; કેફ; અમલ.

નાટ્ય સ્થાન; નાટ્યભૂમિ; રંગભૂમિ; નાટકશાળા.

નૃત્ય; નાચ; નાચગાન.

પટ; અસર; પાસ.

પ્રભાવ.

પ્રેમ; પ્રીતિ; અનુરાગ; સ્નેહ.

ભાગ; વિભાગ.

ભાવ.

મઝા; રમૂજ.

મસ્તી; તાન.

મિષ; નિમિત્ત.

યુદ્ધ; લડાઈ.

રસ.

રાગ.

રાહ; રીત.

લડાઈનું સ્થાન; રણભૂમિ; રણાંગણ.

લાલ, પીળો વગેરે વર્ણ કે તેની ભૂકી કે પ્રવાહી; પ્રકાશનો એક ગુણ ધર્મ; વસ્તુને શોભા આપવાને તૈયાર કરેલો પદાર્થ; વનસ્પતિ અને પાર્થિવ પદાર્થોમાંથી નીકળતા જુદી જુદી છાયાના વર્ણ માંહેનો પ્રત્યેક; કાળું, ધોળું, લાલ એવો વર્ણાંતર ભેદ; આંખથી પરખાતો પ્રકાશની છાયાનો વર્ણધર્મ; પ્રકાશના કિરણની ભિન્ન ભિન્ન છાયાનો દેખાવ. લાલ પીળો અને વાદળી એ ત્રણ મૂળ રંગો છે. બાકીના બીજા બધા એકબીજાની મેળવણીથી થાય છે. જેમકે, ગળીમાંથી નીલ રંગ નીકળે છે, કસૂંબીમાંથી લાલ રંગ નીકળે છે અને માટીમાંથી ગેરૂ જેવો ભગવો રંગ નીકળે છે. જ્યારે કોઇ પદાર્થ ઉપર પહેલવહેલાં આપણી નજર પડે છે ત્યારે બહુધા આપણને બે બાબતોનું જ્ઞાન થાય છે. એક તો એના આકારનું અને બીજા એના રંગનું. વૈજ્ઞાનિકોએ સિદ્ધ કર્યુ છે કે, રંગ વાસ્તવમાં પ્રકાશના કિરણોમાં જ હોય છે અને વસ્તુઓના ભિન્ન ભિન્ન રાસાયણિક ગુણોને લીધે જ આપણી આંખોને તેનો અનુભવ વસ્તુઓમાં થાય છે. જ્યારે તે કોઇ વસ્તુ ઉપર પડે છે ત્યારે તે પ્રકાશના ત્રણ ભાગ હોય છે: પહેલો ભાગ તો પરાવર્તન પામે છે, બીજો ભાગ વસ્તુની આરપાસ નીકળી જાય છે અને ત્રીજો ભાગ તે વસ્તુમાં શોષાઇ જાય છે. પરંતુ બધી વસ્તુઓમાં આ ગુણ સમાનરૂપે નથી હોતો. કોઇમાં ઓછો તો કોઇમાં વધારે હોય છે. કેટલાક પદાર્થ એવા હોય છે જેમાંથી પ્રકાશનું પરાવર્તન થતું નથી યાતો આરપાર નીકળી જાય છે અથવા શોષાઇ જાય છે. જેમકે, શુદ્ધ જલ જેવા પદાર્થ ખાસ કરીને રંગ વગરના દેખાય છે. જે પદાર્થો ઉપર પડનાર બધો પ્રકાશ પરાવર્તન પામે છે તે સફેદ દેખાય છે અને જે પદાર્થ ઉપર પડનારો બધો પ્રકાશ શોષાઇ જાય છે તે કાળા હોય છે અથવા કાળા દેખાય છે. પ્રકાશનું પૃથ્થકરણ કરવાથી તેમાં અનેક રંગોનાં કિરણો મળે છે. જેમાં સાત મુખ્ય રંગ છે: જાંબલી, નીલ, વાદળી, લીલો, પીળો, નારંગી અને લાલ. જ્યારે આ સાતે રંગ મળીને એક થઇ જાય છે ત્યારે આપણે તેને સફેદ કહીએ છીએ અને જ્યારે આ સાતેમાંથી એક પણ રંગ નથી રહેતો ત્યારે આપણે તેને કાળો કહીએ છીએ. હવે જ્યારે કોઇ એવાં પદાર્થ ઉપર સફેદ પ્રકાશ પડે, જેમાં લાલ કિરણો સિવાય બાકીના બધા રંગોનાં કિરણો શોષી લેવાની શક્તિ હોય તો સ્વાભાવિક રીતે પ્રકાશનો ફક્ત લાલ જ અંશ તેના ઉપર બાકી રહેશે અને એ વખતે આપણે તે પદાર્થને લાલ રંગનો કહીશું. અર્થાત્ દરેક વસ્તુ આપણને એવા રંગની દેખાય છે કે જે રંગને તે શોષી શક્તી નથી કે આરપાર કાઢી શકતી નથી પરંતુ, જેનું તે પરાવર્તન કરી શકે છે. કેટલાક રંગ એવા પણ હોય છે કે જેના મળવાથી સફેદ રંગ બને છે. એવા રંગ એકબીજાના પરિપૂરક કહેવાય છે. જેમકે, લીલાપીળા રંગના પ્રકાશની સાથે લાલ રંગનો પ્રકાશ પડે તો તે વખતે આપણને સફેદ રંગ દેખાશે. એટલા માટે લાલ અને લીલો પીળો બંને એક બીજાના પરિપૂરક રંગ છે. સામાન્ય રીતે બે રંગોના મળવાથી એક ત્રીજો રંગ ઉત્પન્ન થાય છે. જેમકે, લાલ અને પીળાના મળવાથી નારંગી રંગ બને છે. પરંતુ આ બધી બાબતો ફક્ત પ્રકાશના કિરણોના સંબંધમાં છે. બજારમાં વેચાતા મળતા રંગના ભૂકાના સંબંધમાં નથી. બે પ્રકારના રંગના ભૂકાને એક સાથે ભેળવવાથી જે પરિણામ આવશે તે તે બે રંગોના પ્રકાશનાં કિરણોને ભેળવવાના પરિણામથી કોઇકોઇવાર તદ્દન ભિન્ન હશે. તેનું કારણ એ છે કે, જ્યારે આપણે બે પ્રકારના રંગનું મિશ્રણ કરીએ છીએ ત્યારે આપણે વાસ્તવમાં એક રંગ બીજા રંગ સાથે જોડતા નથી પરંતુ એક રંગમાંથી બીજો ઘટાડીએ છીએ. જે રંગના કિરણનું એક રંગ પરાવર્તન કરે છે તેને બીજો રંગ શોષી લે છે. એટલા માટે રંગના સંબંધમાં જે નિયમો છે તે પ્રકાશના કિરણોના સંબંધના નિયમોથી ભિન્ન છે. કપડાં ઉપર કોઇ પણ જાતના રંગના ડાઘા પડ્યા હોય અને તે કપડું ઊનનું અથવા રેશમનું હોય તો એ ડાઘો ઠંડા પાણીથી ધોવો. કપડું સુતરાઉ અથવા શણનું હોય તો પછી નિખારની દવાથી તે ધોવાને હરકત નથી. પરંતુ રંગ નીકળી જાય નહિ એવો પાકો બેઠેલો હોય તો પછી ભસ્મીય અંગારિત અને ચૂક્રામ્લ વાપરવામાં આવે છે. ધાતુને ખૂબ તપાવતાં એ લાલચોળ બને છે, એથી પણ વધુને વધુ તપાવતાં સફેદ અને છેવટે નીલા રંગની બની જાય છે. આ રીતે રંગો ઉષ્ણતામાનના દ્યોતક છે. આકાશમાં જે લાલ તારાઓ છે તેમનું ઉષ્ણતામાન ઊંચું છે. જુદા જુદા રંગના પ્રકાશને લગતી એક સેકંડમાં થતી. આંદોલનત્વરા નીચે દર્શાવી છે

.

વખાણ; પ્રશંસા.

વાન; વર્ણ.

શાળા; તાલીમખાનું.

શોભા; સૌંદર્ય.

સભાજન; સભામાં એકત્ર થયેલ માનવસમુદાય.

સ્થિતિ.

સભામંડપ; સભાસ્થાન.

સંજ્ઞા; ચિહ્ન; નિશાની.

સોગઠાંનો વર્ણ; ચોપાટના સોગઠાંના રમવાને માટે કરેલ બે કૃત્રિમ વિભાગો માંહેનો એક. ચોપાટના કુલ સોગઠાં ૧૬ હોય છે. તે બધાં ચાર પ્રકારના રંગના હોય છે. તેમાંથી ખાસ બે રંગના આઠ સોગઠાં `રંગ` અને બાકીના આઠ સોગઠાં `બદરંગ` કહેવાય છે.

આશા; ઉમેદ.

કલાઈ.

કૃપા; દયા; મહેરબાની.

જુવાની; યુવાવસ્થા; યૌવન.

દશા; સ્થિતિ; હાલત.

બાજી.

જેમ.

ધન્ય; શાબાશ.