માલા; મણકા વગેરે પરોવી કરેલો હાર (2) જપમાળા (3) બંધબેસે એવી વસ્તુઓની સંકલના; ઉદાo ગ્રંથમાળા

( પિંગળ ) માલા; એ નામે એક સમવૃત્ત અક્ષરમેળ છંદ; સ્ત્રક. તે અતિશર્ક્કરી છંદનો એક ભેદ છે. તેના દરેક ચરણમાં ચાર નગણ અને સગણ એમ પંદર અક્ષર હોય છે. તેમાં પાંચમાં અક્ષર ઉપર યતિ આવે છે.

કોઈ પણ વસ્તુની એને મળતી એકત્રિત સંકલના. જેમકે, ગ્રંથમાળા.

ઠામ ઘડવાનું સાધન.

ફૂલની માળા; માલ્ય; સ્ત્રજ.

બેરખો; જપમાળા; સ્મરણી; તસબી; રુદ્રાક્ષ, ભદ્રાક્ષ કે તુલસીના મણકાઓને દોરી કે તારમાં એક પછી એક પરોવી બનાવેલી હારડી. સામાન્ય રીતે દરેક ધર્મમાં માળા એ સામાન્ય છે. ખાસ કરીને હિંદુઓમાં ગૌમુખીમાં માળા રાખી ફેરવવાનું મહત્ત્વ વિશેષ છે. માળા અંગૂઠા અને અનામિકા આંગળી વડે ફેરવાય છે. માળા ન હોય ત્યારે માળાને બદલે ગણતરી કરવા આંગળીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. વૈદિક રીત મુજબ, સવારે માળા કરતી વખતે હાથ શરીરને અડે તેમ પેટ નજિક ,મધ્યાહ્ને હૃદય પાસે અને સાયંકાળે આંખ નજીક રાખવો જોઈએ એમ કહેવાય છે. હિંદુઓની જપમાળા જુદી જુદી જાતની વસ્તુઓ જેવી કે કાચ, પ્રવાલ, શંખ, ફળ, અને જુદી જુદી જાતનાં ઝાડનાં બિયાંની બનાવેલી હોય છે. વળી એમ પણ માનવામાં આવે છે કે દરેક માળાની બનાવટ પાછળ કંઈક હેતુ હોય છે. વિષ્ણુ ભક્તો રુદ્રાક્ષના મણકાની માળા ફેરવવાનું પસંદ કરે છે અને આર્યોએ તેને હિમાલયના ઢાળ ઉપર ઉત્પન્ન કર્યું હોય એમ મનાય છે. આ સંપ્રદાયનાં માણસો જનોઈની સાથે આ માળા પણ ધારણ કરે છે. યતિઓમાં તુલસીની કે રુદ્રાક્ષનાં ફળની માળા સામાન્ય હોય છે. કેટલાક વળી ખરાબ દષ્ટિથી બચવા તેનો ઉપયોગ કરે છે. શિવના ભક્તો રુદ્રાક્ષના પારાની માળા પહેરે છે. રૂદ્રાક્ષ ઝાડનાં કડક ફળોને સાફ કરીને પછી તેને મણકાના રૂપમાં ફેરવાય છે. તેમાં કેટલાક વૈદકીય ગુણ રહેલા છે એમ કહેવાય છે. જપમાળામાં પારાની સંખ્યા ૩૨થી ૧૦૮ સુધી જુદી જુદી હોય છે. કેટલાકનું માનવું છે કે આ ૧૦૮ પારા એ દેવનાં નામ આઠસો વખતે લેવાને માટે યોગ્ય સરળતા થાય તેટલા માટે જ છે; કેમકે વાધારાના આઠ પારા એ આઠ વખત માળા ફેરવ્યાની ખાતરી માટે છે. વળી હિંદુઓ ૧૦૮ નો આંકડો મહાન સન્માનદર્શક સંજ્ઞા તરીકે વાપરે છે. ઘણી વખત અકેક રૂદ્રાક્ષનો અને અકેક સોનાનો પારો એમ ગૂંથણી કરીને માળા મઢાય છે. હિંદુઓના મત પ્રમાણે રત્નની માળા બીજી માળા કરતાં સોગણી વધારે ફળદાયી છે અને માણસ રૂદ્રાક્ષને મોતી, પ્રવાલ, સ્ફટિક, ચાંદી કે સોનાની સાથે ધારણ કરે છે તે મહાદેવને પ્રસન્ન કરે છે, જે કોઈ વૈદૂર્યમણિ, મૌક્તિક, રત્ન કે હીરાની માળા ધારણ કરે તેને કૈલાસમાં સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે; તે માળાને વૈજયંતી કહેવાય છે. મહાકાલીના ભક્તો ઠૂમરા નામના પથ્થરમાં કાળીની મૂર્તિ ચીતરેલી હોય તેવી માળા ધારણ કરે છે. આ મૂર્તિના એક હાથમાં ખપ્પર અને બીજા હાથમાં મનુષ્યની ખોપરી ધારણ કરી હોય તેવી આકૃતિ દોરેલ છે. મુસલમાનોમાં સામાન્ય રીતે તસબી સુબાન અલ્લાહ શબ્દ બોલતાં બોલતાં ફેરવાય છે, તેમ જ દરેક પ્રાર્થનાને અંતે તેઓ પથ્થરના મણકાની તસબી ફેરવે છે. મુસ્લિમો ભક્તિને માટે અને ખુદાની પ્રાર્થનાનાં ૧૦૧ સૂત્રો ગણવામાં તેમ જ રાતને વખતે કુરાનના ફકરાનો પાઠ કરતી વખતે તે ફેરવે છે. આમાં ભકતે પહેલા ચોથા ભાગના વખતમાં ખૂબ મોટેથી પછીના ચોથા ભાગમાં ધીમેથી, ત્રીજી વખતે ચોથા ભાગમાં શાંતિથી અને છેલ્લા ચોથા ભાગમાં બિલકુલ ધ્યાનમગ્ન દશામાં ગરકાવ થઈ જવું જોઈએ એમ મનાય છે. સામાન્ય રીતે મુસ્લિમોને બેકી સંખ્યા વિશેષ ગમે છે;તેઓની માન્યતા છે કે, અલ્લાહ અજાયબ છે તેને અજાયબી ગમે છે અને તસબીથી તે કાર્ય પૂરૂં થાય છે. બીજા ધર્મમાં જેમ માળા જુદાં જુદાં પદાર્થો વપરાય છે તેમ ઇસ્લામ ધર્મમાં જુદા જુદાં પદાર્થોની વપરાય છે તેમ ઈસ્લામ ધર્મમાં તસબી માત્ર મધ્ય એશિઅ અને તુર્કસ્તાન તેમ જ અફઘાનિસ્તાનમાં મળી આવતા સંગેયાહૂદ અને સંગમુરશેદ નામના પથ્થરોમાંથી બનાવવામાં આવે છે. કોઈ વખત એક જાતનાં બિયાંની માળા પણ તેઓ વાપરે છે.

લાકડાના, ધાતુના કે મોતીના દાણા દોરામાં પરોવી બનાવેલું લાંબું માળખું; હારડો.

શ્રેણી; આલિ; આવલિ; પંક્તિ.

હાર; ડોકમાં પહેરવાનું એક ઘરેણું. એક હજાર અને આઠ સેરવાળી મોતીની માળાને ઇંદ્રચ્છંદ અને તેનાથી અર્ધી સેરવાળી માળાને વિજયચ્છંદ, ચોસઠ સેરવાળી માળાને અધહાર, ચોપન સેરવાળી માળાને રશ્મિકલાપ, બત્રીશ સેરવાળી માળાને ગુચ્છ, સત્તાવીશ સેરવાળી માળાને નક્ષત્રમાળા, ચોવીસ સેરવાળી માળાને અર્ધગુચ્છ, વીસ સેરવાળી માળાને માણવક અને દશ સેરવાળી માળાને અર્ધમાણક એમ જુદાં જુદાં નામ આપવામાં આવ્યાં છે. વળી એ જ માળાઓ કે હાર વચ્ચે મધ્યમાં જો એક રત્ન હોય તો ઉપલા નામની સાથે માણવક શબ્દ ઉમેરાય છે. જેમકે, માણવકગુચ્છ. જ્યારે માળાની બધી સેરો મળીને શીર્ષક ફરમાથી બાંધેલી હોય તો તે શુદ્ધ હાર કહેવાય છે. જેમકે, શુદ્ધ હાર ઇંદ્રચ્છંદ શીર્ષક. તે જ પ્રમાણે બીજા નમૂનાની ફરમાઓવાળી માળાઓ શુદ્ધ હાર કહેવાય; જેને વચ્ચે એક રત્ન હોય તે અર્ધમાણવક કહેવાય. જેમાં ત્રણ રત્નોનો ચપટો પદક કે ત્રિફલક અથવા પાંચ રત્નોનો ચપટો પદક કે પંચફલક હોય તે ફલકહાર કહેવાય છે. એક સેરની માળા એકાવલિ કહેવાય છે. વચ્ચે એક રત્ન હોય તે યષ્ટિ કહેવાય છે. મીનાકારી સોનાના પારાઓથી સંયુક્ત ચિત્રવિચિત્ર લાગતી મોતીની માળા રત્નાવલિ કહેવાય છે. એક સેર, એક મોતી તથા એક સોનાનો મણકો હોય એવી માળા અપવર્તક કહેવાય છે. જ્યારે બે સેરોની વચ્ચે સોનાના તારોથી પરોવેલી મોતીની સેર હોય ને સોપનાક કહેવાય છે અને સોપાનકમાં જ વચ્ચે રત્ન હોય ત્યારે મણિસોપાનક કહેવાય છે.

હાંસડી.