આખલો; પોઠિયો (2) સ્ત્રીo રાશીચક્રમાંની બીજી રાશી

આખલો; ગોધો; નંદિ; પોઠિયો; વૃષ; સૌરમેય; ભદ્ર; બળદ; સાંઢ. તેને માટે વેદમાં જુદાં જુદાં નામો આ પ્રમાણે આપવામાં આવ્યાં છે. ઉક્ષા એટલે યુવાન વૃષભ. ત્ર્યવિ એટલે અઢાર માસનો વૃષભ. દિત્યવાટ એટલે ચોવીસ માસનો વૃષભ. પંચાવિ એટલે ત્રીસ માસનો વૃષભ. તુર્યવાટ એટલે બેતાલીસ માસનો વૃષભ. ત્રિવત્સ એટલે છત્રીસ માસનો વૃષભ. ષષ્ઠવાટ્ એટલે ચાર વર્ષનો વૃષભ. અનડ્વાન એટલે ગાડું વહેનારો વૃષભ.

ઋષભ પર્વત; ગિરિવ્રજ એટલે રાજગૃહ પાસેના પાંચ માંહેનો એક પહાડ.

( જૈન ) એ નામના એક જૈન સાધુ; જૈનોના પહેલા તીર્થંકર. તેનું ચિહ્ન વૃષ છે. તેનું જન્મ સ્થળ અયોધ્યા અને મરણ સ્થળ ગુજરાત છે. તેને આદિનાથ પણ કહે છે.

એ નામની બાર માંહેની એક રાશિ; મેષથી બીજી રાશિ. આ રાશિમાં કૃત્તિકા ત્રણપાદ, રોહિણી અને મૃગશીર્ષ અર્ધ આવે છે. આ રાશિની આકૃતિ બળદ જેવી છે. તે ઘણી મોટી છે. તેને બે શિંગડાં, ચાર પગ, માથું, કાંધ અને થોડો પીઠનો ભાગ છે. તેના એક શિંગડાંની ટોચ સારથિ રાશિના જમણા પગને લાગેલી છે. એની કાંધ પાસે યયાતિનો પગ છે. એ મધ્યે મોટા મોટા તેજસ્વી તારાઓ છે, જે ખુલ્લી આંખે દેખાય છે. એમાં મૃગ નક્ષત્રથી પૂર્વે કહ્યા પ્રમાણે વર્ષાઋતુનો પ્રારંભ થાય છે. તેના પ્રમાણમાં વધુ જણાવવાનું કે, આ મૃગની પાસે જ રોહિણી કે જેની ઉપર વર્ણવ્યા પ્રમાણે મૃગે અકૃત કર્મ કર્યું. તે નક્ષત્રથી પણ ક્યારેક ક્યારેક અહીં વર્ષાઋતુનો પ્રારંભ થાય છે. આ રાશિ નીચે મુખ્યત્વે આસીરીઆ દેશ છે. તેની દક્ષિણ ભાગની વસાહત આપણા ભારતવર્ષમાંના થાણા જિલ્લા અથવા સાષ્ટીમાંના શૂર્પારક ( સોપારા )ના વૈશ્યો ઉર્ફે ફીનીશીઅન લોકોએ કરી હતી. ગળાનાં, શ્વાસનળીનાં અને તજજન્ય વ્યાધિઓ ઉપર વૃષભ રાશિનો પ્રભાવ રહે છે. આ રાશિમાં જન્મનારનાં નામ બ, વ, ઉ અક્ષરથી પ્રારંભાતા શબ્દથી પડે છે. આ રાશિનો રંગ ધોળો છે. તે મુખ વિષે રહે છે. તે એમ સૂચવે છે કે, ઢોર આ ઋતુમાં બચ્ચાંને જન્મ આપે છે.

( પિંગળ ) એ નામનો એક અક્ષરમેળ છંદ. તેના દરેક ચરણમાં સગણ, જગણ, બે સગણ અને યગણ એમ પંદર અક્ષરો હોય છે. તે અતિ શક્કરિ છંદનો એક ભેદ છે.

એ નામનો એક સંવત્સર.

એક જાતના ઘરનું રક્ષણ કરનાર દેવ.

( પિંગળ ) એક સમજાતિ માત્રામેળ છંદ. આ છંદ સવૈયા છંદનો એક ભેદ છે. તેમાં ૨૭ ગુરુ અને ૭૦ લઘુ મળી ૯૭ વર્ણની ૧૨૪ માત્રા આવે છે.

( પિંગળ ) એક સમવૃત્ત વર્ણમેળ છંદ. આ છંદ અતિ જગતિ છંદનો ભેદ છે. તેના દરેક ચરણમાં રગણ, સગણ, નગણ, તગણ અને ગુરુ મળી તેર વર્ણ આવે છે.

કાનના મૂળમાં જેને ભમરી હોય તેવો ઘોડો.

ગોકુળ.

ગોકુળમાંનો એ નામનો ગોપ.

જૈન મત પ્રમાણે પ્રાસાદ કે મંદિરના ૨૫ માંહેનો એક પ્રકાર.

તાવરૂ.

( પુરાણ ) પાંડ્ય દેશનો એક પતિ.

ભારતના યુદ્ધમાં મરી ગયેલા શકુનિના ભાઈઓમાંનો એક.

મગધ દેશનો એક સીમા પર્વત.

રામની સેનાનો એક વાનર. તે મારુતિની સાથે સીતાજીની શોધમાં ગયો હતો.

વિષ્ણુનાં હજાર માંહેનું એક નામ.

( પુરાણ ) સોમવંશી યુદુકુલોત્પન્ન. કાર્તવીર્યાર્જુનના મુખ્ય પાંચ માંહેનો ત્રીજો પુત્ર.

હાથીનો કાન.

એ નામે એક ઔષધ. આનો આકાર બળદના શૃંગ સરીખો હોય છે.

વિદર્ભી સતી.

કાનનો છેદ.

જૈન સૂત્ર પ્રમાણે રાત્રિ દિવસનાં ૩૦ માંહેનું એક મુહૂર્ત.

શ્રેષ્ઠ; ઉત્તમ. સમાસને અંતે આવે છે.

સમર્થ.