જમણું (2) દક્ષિણ દિશાનું કે તે બાજુ આવેલું (3) દક્ષ; ચતુર; પ્રવીણ (4) સ્ત્રીo પૂર્વ દિશા તરફ મોં રાખતાં જમણા હાથ તરફની દિશા (5) પુંo દક્ષિણ દિશામાં આવેલો દેશ (6) ત્રણ અગ્નિમાંનો એક

જમણી બાજુએ આવેલ દેશ; દક્ષિણ દિશામાં આવેલો દેશ.

જમણો ભાગ.

જમણો હાથ. દક્ષ એટલે ચાલાક ઉપરથી જમણા હાથને દક્ષિણ કહેવામાં આવે છે. દક્ષિણ હાથથી દાન કરવાને કારણે જેમ દક્ષિણા શબ્દ થયો એમ જ પ્રદક્ષિણા શબ્દ પ્ર અને દક્ષિણ શબ્દ મળીને થયો છે અને તેનો અર્થ દક્ષિણ અર્થાત જમણો હાથ અને પ્ર એટલે તરફ કરવું એમ થાય. અર્થાત્ ઇષ્ટને જમણા હાથ તરફ રાખી ફરવું તેને પ્રદક્ષિણા કહેવાય. દક્ષિણી, દખ્ખણ વગેરે દક્ષ ઉપરથી છે. આ દક્ષ શબ્દનું વંશવૃક્ષ ! આવાં વંશવૃક્ષો અનંત છે.

તંત્રોક્ત એક આચાર કે માર્ગ.

દક્ષિણાગ્નિ; ત્રણ માંહેનો એ નામનો એક અગ્નિ.

પ્રદક્ષિણ.

( સંગીત ) માર્ગના છ માંહેનો એ નામનો એક પ્રકાર; ગાયનમાં સ્વરની આઠ માત્રાની એક કળા ગણાય છે. જે સ્વરની માત્રાનું પ્રમાણ આઠ સેકંડ જેટલું હોય તેને દક્ષિણ માર્ગ કહે છે.

વિષ્ણુ; વિષ્ણુનાં હજાર માંહેનું એક નામ. દક્ષિણ શબ્દનો અર્થ દક્ષ થાય છે તેથી અથવા દક્ષ ધાતુનો ગતિ અને હિંસા અર્થમાં પ્રયોગ થાય છે, તે રીતે ભગવાન સર્વ બાજુએ જઈ શકે છે અને સર્વને માટે છે તેથી પણ દક્ષિણ કહેવાય છે. વ્યક્તિ ભાવમાં સર્વ કામો કરવામાં કુશળ વિચક્ષણ પણ આપ જ છો. વળી શત્રુઓનો સંહાર કરનારા પણ આપ જ છો. તેમ જ દક્ષિણ દિશા પણ આપ જ છો.

શિવનાં હજાર માંહેનું એક નામ.

સાહિત્યપ્રસિદ્ધ એક નાયક. તેનો અનુરાગ પોતાની બધી નાયિકાઓ પ્રત્યે સરખો હોય છે.

ઉત્તર સામેની દિશા; દક્ષિણ દિશા.

હેવાતણ અખંડ રહે તે માટે નવી વહુને અપાતી આઠ માંહેની એક વસ્તુ.

અનુકૂળ; કાર્યસિદ્ધિ હોય તેવી રીતે પ્રવૃત.

અંદર બહાર સુંદર અને સરસ.

ઉદાર.

ઊજળું.

ચતુર; ડાહ્યું; કુશળ; નિપુણ; ચાલાક; શાણું.

જમણું; અપસવ્ય.

જલદી કરનાર; શીઘ્ર કરનાર.

દક્ષિણ દિશાનું.

( સંગીત ) દક્ષિણ ભારતનું; કર્ણાટકી; મદ્રાસ ઇલાકો અને મ્હૈસુર સંસ્થાનમાં પ્રચલિત.

પારકી ઇચ્છાનુસાર વર્તનાર.

પ્રામાણિક.

મીઠાશવાળું; વિવેકભર્યું; માયાળુ.

વશ.

સરળ.