પડકમણું; જૈનો પાપની માફીની પ્રાર્થના આચાર્ય પાસે ભણી જાય છે તે વિધિ

( બૌદ્ધ ) એકરાર; કબૂલત.

( જૈન ) થયેલાં પાપની માફીની પ્રાર્થના; પાપની આલોચના; દોષનિવારણ. આ શબ્દનો વ્યુત્પત્યર્થ સ્મરણ કરી જવું, ફરીથી જોઈ જવું એમ થાય છે. તે ઉપરથી પ્રતિક્રમણ કરવા બેસવા અગાઉ દિવસે કે રાત્રિના જે જે દોષ થયા હોય તે એક પછી એક જોઈ જવા અને તેનો પશ્ચાતાપ કરવો કે દોષનું સ્મરણ કરી જવું વગેરે અર્થ થાય છે. પ્રતિક્રમણ કરવાથી આત્માની મલીનતા દૂર થતી હોવાથી મુનિઓ અને ભાવિક દિવસ અને રાત્રિના સંધ્યાકાળે પોતાથી થયેલા દોષનો પશ્ચાતાપ કે ક્ષમાપન ઇચ્છે છે. એનું નામ પ્રતિક્રમણ ઉપરાંત આવશ્યક પણ છે. આવશ્યક એટલે અવશ્ય કરવા યોગ્ય. પ્રતિક્રમણ અવશ્ય કરવા યોગ્ય હોવાથી આવશ્યક કહેવાય છે. સાયંકાળે જે પ્રતિક્રમન કરવામાં આવે છે તેનું નામ દેવસીય પડિક્કમણું, એટલે દિવસ સંબંધી પાપનો પશ્ચાત્તાપ. રાત્રિના પાછલાં ભાગમાં જે પ્રતિક્રમણ કરવામાં આવે છે તે રાઈ પડિક્કમણું કહેવાય છે. દેવસીય અને રાઇ એ પ્રાકૃત ભાષાના શબ્દો છે. પખવાડિયે કરવાનું પ્રતિક્રમણ તે પખ્ખી પડિક્ક્મણું. ચાર માસે કરવામાં આવતું તે ચોમાસી પડિક્કમણું અને સંવત્સરે કરવાનું તે સાંવત્સરિક પડિક્કમણું કહેવાય છે.

પાછું ફરવું તે.

( જૈન ) પ્રમાદને વશ થવાથી શુભ યોગ મૂકી અશુભ યોગ ઉપર ચડ્યા પછી પાછી શુભ યોગ ઉપર ચડવું તે; વિભાવથી પાછા ફરવું તે; સ્વરૂપમાં સાવધાન રહેવું તે.

સામું જવું તે.