મૂલ; કિંમત (2) આચાર વિનાનું વ્યાપક રીતે માન્ય ધોરણ

કીમત; દામ; દર; મૂલ; ભાવ; નિરખ. વસ્તુનો ઉપયોગ અને તેને પેદા કરવામાં પડતી મહેનત ઉપરથી બીજી વસ્તુઓની સાથે તેનો જે ધોરણે અદલોબદલો થઈ શકે તેને તેનું મૂલ્ય કહેવાય; એટલે મૂલ્ય એ અમુક વસ્તુનું બીજી વસ્તુ સાથેનું અદલાબદલીનું પ્રમાણ છે. વસ્તુ પાછળ થયેલા ખર્ચ મુજબ તેનું જે મૂલ્ય થાય તેને ખરું મૂલ્ય કહે છે. કોઈ કારણસર આ મૂલ્ય કરતાં વધારે કે ઓછું મૂલ્ય અંકાય તેને નામનું મૂલ્ય કહે છે. વસ્તુ પેદા કરવામાં થતા ખર્ચ ઉપરથી જે મૂલ્ય નક્કી કરવામાં આવે તેને વિનિમયાપેક્ષી મૂલ્ય, વસ્તુના ઉપયોગ પરથી જે મૂલ્ય નક્કી કરવામાં આવે તેને ઉપયોગાપેક્ષી મૂલ્ય કે ઉપયોગમૂલ્ય અને વસ્તુ પેદા કરવા માટે જરૂરી સામાજિક મહેનત ઉપરથી જે મૂલ્ય નક્કી કરવામાં આવે તેને શ્રમમૂલ્ય કહે છે. માકર્સવાદીઓ એમ માને છે કે, બધી સંપત્તિ માનવી મહેનતનું જ પરિણામ છે, કારણકે જમીન કુદરતી છે. તેની ખરીદમાં અને ઉદ્યોગમાં રોકાતી મૂડી એ તો કામદારોને ચૂસીને મૂડીદારોએ ભેગી કરેલી હોય છે; એટલે કે મૂડી એ તો ભૂતકાળના શ્રમનું પરિણામ છે, અને તેના ઉપર મૂડીદારો પ્રમાણમાં ઘણો ઓછો શ્રમ કરીને મોજશોખ ભોગવે છે અને કામદારોને ચૂસુવાની પરંપરા ચલાવે છે. આ રીતે કોઈ પણ વસ્તુનું મૂલ્ય શ્રમમૂલક છે અને મહેનત કરનારા જ વસ્તુની પેદાશમાંતી થતી આવકના ખરા હક્કદાર છે એમ તેમનું કહેવું છે. આ કથનમાંથી ફલિત એ થાય છે કે, ઉત્પન્નની બધી આવક કામદારોને ન આપતાં, તેમને થોડી નિભાવ પૂરતી રકમ આપીને, બાકીની જે રકમ મૂડીદારો પોતાનાં ખિસ્સામાં મૂકે છે તે મૂલ્યનો વધારો કહેવાય . આનો અર્થ એ થયો કે, કામદાર આઠ કે નવ કલાક કામ કરે છે ત્યારે તેના નિભાવ ખર્ચ માટે એટલી મહેનતની જરૂર ન પડે. તેને ઓછા કલાકની મજૂરી ચૂકવીને બાકીનું વધારાના કલાકનું ઉત્પન્ન મૂડીદારો લે છે. એ રીતે જે કામ માટે કામદારને બદલો ન મળે તે મૂલ્યનો વધારો મૂડીદાર લઈ લે છે એવી ઉપરના વિચારની કલ્પના છે.

ખરીદેલ વસ્તુ.

નફો.

પગાર.

પારખ; પરીક્ષા; પરખ.

મજૂરી; મહેનતાણું.

મૂળ કીમત.

મૂળ મૂડી; મુદૃલ.

ખરીદવા યોગ્ય.

પ્રતિષ્ઠાને યોગ્ય; કદર કરવા લાયક.

મૂળમાં રહેલું; મૂળ પાસેનું.

મૂળમાંથી ઉખેડવા યોગ્ય.

રોપવા લાયક.