જનતા; જનસમૂહ (2) વર્ગ; જાતિ (3) કર્મફળ ભોગવવાનાં માનેલાં જુદાં જુદાં સ્થાન કે જગત (ઉદાo પૃથ્વીલોક, સ્વર્ગલોક, બ્રહ્મલોક) (4) સામાન્ય કે પારકું – લોકાઈને પાત્ર માણસ (લા.)

કર્મફળ ભોગવવાનાં માનેલ જુદાં જુદાં વિશ્વના સ્થાન કે જગત. ઉપનિષદોમાં બે લોક માનેલા છેઃ આ લોક અને પરલોક. નિરુક્તમાં ત્રણ લોકનો ઉલ્લેખ મળે છેઃ પૃથ્વી, અંતરિક્ષ અને દ્યુલોક અથવા સ્વર્ગ, મૃત્યુ અને પાતાળ. તે મહાવ્યાહૃતિ કહેવાય છે. આ ત્રણ મહાવ્યાહૃતિયોની જેમ મહઃ, જનઃ, તપઃ અને સત્ય એમ બીજા ચાર શબ્દ છે. જે ત્રણે મહાવ્યાહૃતિઓની સાથે મળીને સપ્તવ્યાહૃતિ કહેવાય છે. આ સાતે મહાવ્યાહૃતિઓનાં નામ ઉપરથી પૌરાણિક કાળમાં સાત લોકની કલ્પના થઈ. તે આ પ્રમાણે છેઃ ભૂલોક, ભુવર્લોક, સ્વર્લોક, મહર્લોક, જનલોક, તપલોક અને સત્યલોક. પાછળથી તેની સાથે અતલ, વિતલ, સુતલ, તલાતલ, મહાતલ, રસાતલ અને પાતાલ મેળવીને ચૌદ લોક કરવામાં આવ્યા. આ પ્રમાણે ચૌદ લોક કે ભુવન માનેલા છે. સાંખ્ય અને વેદાંત પ્રમાણે લોક આઠ છેઃ બ્રહ્મલોક, પિતૃલોક, સોમલોક, ઇંદ્રલોક, ગંધર્વલોક, રાક્ષસલોક, યક્ષલોક અને પિશાચલોક.

કોમ; જાતિ; વર્ગ. જેમકે, કોળીલોક, ધોબીલોક.

ખુલ્લી જગ્યા; અવકાશ.

( પિંગળ ) ચૌદ સૂચક સાંકેતિક શબ્દ. વાસ્તવિક રીતે લોક ચૌદ હોવાનું મનાય છે.

( જૈન ) જે સ્થાનમાં છ પદાર્થ જણાય છે તે. લોકમાં અનંતાનંત પરમાણુઓ વગેરે છ એ દ્રવ્યો છે, તે બધી ચીજોનિશ્ર્ચયથી એકત્વનિશ્ર્ચયને પ્રાપ્ત છે.

( જૈન ) જેમાં ધર્માસ્તિકાય આદિ ચાર દ્રવ્યો સ્થિત છે તે આકાશભાગ.

જોવું તે.

તર્કશક્તિ અને બુદ્ધિવાળાં પ્રાણીઓથી વસાયેલો દેશ, ભૂમિ, ખંડ, વગેરે.

( પિંગળ ) ત્રણ સૂચક સાંકેતિક શબ્દ. વાસ્તવિક રીતે સ્વર્ગ, મૃત્યુ અને પાતાળ એમ ત્રણ લોક મનાય છે.

દીપવું તે.

દુનિયા; ખલક; આલમ; મૃત્યુવશ જીવસૃષ્ટિ; સંસાર; જેમાં પૃથ્વી પાણી વગેરે જીવો જોવામાં આવે છે તે.

દૃશ્ય; દેખાવ.

નહિ જાણીતાં વસતિમાંનાં માણસ; જન; સમાજ; જનતા; જનસમૂહ.

પ્રજા; રૈયત.

પ્રાણીની વસતિવાળો આકાશસ્થ જ્યોતિ.

માનવ જાતિ; માનવ; માણસ.

શરીર.

( પિંગળ ) સાત સૂચક સાંકેતિક શબ્દ. સ્વર્ગ, મૃત્યુ, પાતાળ, મહઃ; જન, તપઃ અને સત્ય એમ સાત લોક મનાય છે.

સામાન્ય ઉપયોગ; લૌકિક પ્રયોગ.

સામાન્ય જીવન.

સૂર્ય આદિના પ્રકાશવાળું સ્થળ.