પોતાના ગુણધર્મને વફાદાર ન રહેવું તે (2) પરસ્ત્રીપુરુષનો આડો વ્યવહાર (3) કર્તવ્યભ્રષ્ટતા (4) નિયત સાહચર્ય ન હોવું તે (ન્યા.) (5) એકનિષ્ઠાનો અભાવ; ચલિતતા

અપવાદ.

અવળે માર્ગે ગમન.

( ન્યાય ) એ નામનો એક હેત્વાભાસ.

એકબીજાને પર હોય એવાં સ્ત્રીપુરુષનો સંબંધ; છિનાળું; જારકર્મ; પરસ્ત્રી સાથેનો સંબંધ; સ્ત્રીનું પરપુરુષ સાથેનું આચરણ; પર સ્ત્રીપુરુષનો આડો વ્યવહાર; પરવાના વગર ચાલતો અનિયમિત જાતીય સંબંધ; જે સ્ત્રી પુરુષ મનુષ્યને ધર્મથી અનુપયોગી છે તેવાં સ્ત્રીપુરુષના સ્પર્શથી, સાનિધ્યથી, શબ્દથી, દર્શનથી કે ચિત્રથી કે એવા યોગથી મન વિહ્વળ થઈ તે સ્ત્રીને કે પુરુષને મેળવવાનો થતો વિચાર. શ્રી વિદ્યાવિજયજી કહે છે કે, મર્યાદાનો ભંગ એ જ વ્યભિચાર છે. મર્યાદાનો ભંગ કરીને ગૃહસ્થ પોતાની સ્ત્રી સાથે પણ વિષયસેવન કરે તો બંનેને શાસ્ત્રકારોએ વ્યભિચારી કહેલ છે. વિષયસેવનની મર્યાદા બાબતમાં શાસ્ત્રકાર કહે છે કે, પુત્રની ઇચ્છા માત્રથી જ સ્ત્રી સાથે વિષયસેવન કરવાનો અધિકાર છે. પુત્રની ઇચ્છા ન હોય તેને વિષયસેવન કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. પુત્રની ઇચ્છા હોય તો પણ ગર્ભ ધારણ ન થાય ત્યાં સુધી વિષયસેવનનો અધિકાર છે. તે પછી કદી નહિ. શાસ્ત્રકારોએ તો ત્યાં સુધી કહ્યું છે કે, ગર્ભધાન સમયથી બચ્ચું સ્તનપાન કરતું હોય ત્યાં સુધી બંને માટે વિષયસેવન નિષિદ્ધ છે.

કાર્યકારણરૂપે જોડાયેલા ન હોવાપણું તે.

( ન્યાય ) નિયત સાહચર્ય ન હોવું તે.

નિંદિત આચાર.

પોતાના ગુણધર્મને વફાદાર ન રહેવું તે.

બૌદ્ધધર્મમાં જણાવાતા દશ માંહેનો એક અકુશલ કર્મપથ.

વ્યાપ્ત થવું હોય તેનાથી વધારે ઉપર જવું તે; કારણ વિના કાર્યનું થવું તે. તે એક જાતનો દોષ મનાય છે.

( વેદાંત ) સાધ્યના અભાવના હેતુનું રહેવાપણું.

સ્વીકારેલા નિયમની વિરુદ્ધ જવું તે; સ્વીકૃતાચારભંગ; નિયમનો ભંગ; આચાર કે વ્યવહારમાં ભંગ કરવો તે; કર્તવ્યભ્રષ્ટતા.