સૌરાષ્ટ્રનાં જુદા જુદાં રાજ્યોનું એકીકરણ થયા પછી સૌરાષ્ટ્ર સરકારે રક્ષિત ઠરાવેલાં જુનાં સ્મારક. સૌરાષ્ટ્ર રાજ્યે અપનાવેલા અને તેને લાગુ કરાયેલા સને ૧૯૦૪નાં પુરાણાં સ્મારકોના સંરક્ષણધારાની કલમ ૩ ની પેટા કલમ ૧ નીચે મળેલ અધિકારો અન્વયે સરકારે નીચે જણાવેલાં સ્મારકોને રક્ષિતસ્મારકો તરીકે જાહેર કર્યા છે:- મધ્ય સૌરાષ્ટ્ર : ( ૧ ) જૂનો દરબારગઢ-ધોરાજી, ( ૨ ) લાખાફુલાણીનો પાળિયો-આટકોટ, ( ૩ ) ભાડલાની વાવ-ભાડલા, ( ૪ ) જડેશ્વર મહાદેવનો શિલાલેખ-વાંકાનેર, ( ૫ ) નોળમાતા-વાંકાનેર, ( ૬ ) કુબેરવાવ- મોરબી, ( ૭ ) ત્રાંબાના લેખોવાળા દરવાજા-મોરબી, ( ૮ ) સુપેડીનાં મંદિરો-સુપેડી, ( ૯ ) મુનિબાવાનું મંદિર-થાન, ( ૧૦ ) તરણેતર મંદિર-થાન, ( ૧૧ ) સતીનું મંદિર- જેતપુર, ( ૧૨ ) જીતુડીનું મંદિર-જીતુડી અને ( ૧૩ ) દૂધરેજનું મંદિર-દૂધરેજ. ઝાલાવાડ : ( ૧) ભીમોરાની ગુફાઓ-ચોટીલા, ( ૨ ) માધાવાવ-વઢવાણ સીટી, ( ૩ ) ગંગાવાવ-વઢવાણ સીટી, ( ૪ ) શક્તિનું મંદિર-ધ્રાંગધ્રા, ( ૫ ) ગાળાનું મંદિર-ગાળા, ( ૬ ) સ્મશાન પાસેના પાળિયા-હળવદ, ( ૭ ) સુંદરી ભવાનીનું મંદિર-હળવદ, ( ૮ ) માતરી વાવ-કંકાવટી, ( ૯ ) દરવાજાનાં ખંડેર-કંકાવટી, ( ૧૦ ) ચોમુખી વાવ-ચોબારી, ( ૧૧ ) તળાવનું મંદિર-ચોબારી, ( ૧૨ ) ધાંધલપુરની વાવ-ધાંધલપુર, ( ૧૩) પંચાયત મંદિર-પરબડી, દરવાજા-ઝીંઝુવાડા. ગોહિલવાડ ( ૧ ) ગંગાછતરી-ભાવનગર ( ૨ ) ભાવનાથ મહાદેવનું મંદિર-ભાવનગર, ( ૩) જૂનો દરબારગઢ-ભાવનગર, ( ૪ ) તળાજાની ગુફાઓ-તાળાજા, ( ૫ ) સાણાની ગુફાઓ-સાણા, ( ૬ ) ફીરંગી મંદિર-કાલસર, ( ૭ ) જૂની મસ્જિદ-દાઠા, ( ૮ ) ખોડિયાર મંદિર-ખોડિયાર, ( ૯ ) મધુમાતા મંદિર- મહુવા, ( ૧૦ ) વિષ્ણુ મંદિર-મહુવા, ( ૧૧ ) જૂનું ગોપનાથનું મંદિર-ગોપનાથ, ( ૧૨ ) વળાનું જૂનું મંદિર-વળા, ( ૧૩ ) સતસેની-સિહોર અને ( ૧૪ ) બ્રહ્મકુંડ-સિહોર. હાલાર : ( ૧) લાખોટો ટાવર-જામનગર, ( ૨ ) કોઠો-જામનગર, ( ૩ ) જામેમસ્જિદ-જામનગર, ( ૪ ) ખીજડા મંદિર-જામનગર, ( ૫ ) દ્વારકાપુરીનું મંદિર-જામનગર, ( ૬ ) નાગનાથનું મંદિર-જામનગર, ( ૭ ) બિલેશ્વર મહાદેવનું મંદિર-બિલેશ્વર, ( ૮ ) ભુવનેશ્વરની ગુફાઓ-ભુવનેશ્વર, ( ૯ ) પાછતરનું મંદિર- પાછતર. ( ૧૦ ) શીતળાનું મંદિર-કાલાવડ, ( ૧૧ ) સોનકંસારીનું મંદિર-સોનકંસારી, ( ૧૨ ) કાશી વિશ્વનાથ મહાદેવ-હરિયાણા ( ૧૩ ) ભૂચરમોરી મંદિરઃ પાળિયા અને કબર તેમ જ રણક્ષેત્ર-ઘ્રોળ, ( ૧૪ ) જેસલપીરની દરગા-ધ્રોળ, ( ૧૫ ) સેખપટ-અલિયાબાડા, ( ૧૬ ) મીઠોઈ મંદિર-ખંભાળિયા, ( ૧૭ ) મોડપુરનો કિલ્લો મોડપુર, ( ૧૮ ) કિલ્લેશ્વરનો કિલ્લો-કિલ્લેશ્વર, ( ૧૯ ) પીઠડ માતા-પીઠડ, ( ૨૦ ) કણબીમાતા-બાલંભા, ( ૨૧ ) નવઘણ કુઈ-બાલંભા, ( ૨૨ ) જોડિયાનો કોઠો-જોડિયા, ( ૨૩ ) સોનીવાવ-હાથલા અને ( ૨૪ ) પનોતિ મંદિર-હાથલા. સોરઠ : ( ૧ ) જૈનમંદિર-ઉના ( ૨ ) ઉના તળાવ પરનો શિલાલેખ-ઉના, ( ૩) મિણાતલની મસ્જિદ-દેલવાડા-ઉના, ( ૪ ) ગુપ્તપ્રયાગના કુંડ-દેલવાડા-ઉના, ( ૫ ) જૈનમંદિરો-પાટણ, ( ૬ ) પાટણની ગુફાઓ-પાટણ, ( ૭ ) વણેશ્વર મહાદેવનું મંદિર-પાટણ, ( ૮ ) ભદ્રકાળી મંદિર (માતા)-પાટણ, ( ૯ ) ભદ્રકાળીનો શિલાલેખ-પાટણ, ( ૧૦ ) તળાવ-પાટણ, ( ૧૧ ) કામનાથ મહાદેવનું મંદિર-શિલાલેખ સાથે-માંગરોળ, ( ૧૨ ) શ્રીમતી કસ્તૂરબાનું મકાન-પોરબંદર, ( ૧૩ ) સરતાનજીનો ચોરો-પોરબંદર, ( ૧૪ ) માધુપુરનું જૂનું મંદિર-માધુપુર, ( ૧૫ ) જાંબુવંતીની ગુફાઓ-માધુપુર, ( ૧૬ ) મિયાણીનું જૂનું મંદિર-મિયાણી, ( ૧૭ ) વાવ-વીસાવદર, ( ૧૮ ) પંચાયતન મંદિર-વીસાવદર, ( ૧૯ ) પંચાયતન મંદિર-કંટેલા, (૨૦ ) કદવારનું જૂનું મંદિર-કદવાર. પ્રાચીન સ્થળો: ( ૧ ) બાબરા, ( ૨ ) જેતપુર, મધ્ય સૌરાષ્ટ્ર, ( ૩ ) શિયાળ બેટ-જાફરાબાદ, ગોહિલવાડ; ( ૪ ) આમરણ, ( ૫ ) આમરા, ( ૬ ) બેડ, ( ૭ ) વસઈ, ( ૮ ) ભારાણા, ( ૯ ) ભૂચરમોરી-ધ્રોળ, ( ૧૦ ) લાખાબાવળ, ( ૧૧ ) મોડપુર, ( ૧૨ ) મોડ, ( ૧૩ ) નરમાણા, હાલાર; ( ૧૪ ) સાહુનો ટીંબો-પાટણ, ( ૧૫ ) જીલેશ્વર-તાલાળા, ( ૧૬ ) ભીમદેવળ, ( ૧૭ ) નદીનો કાંઠો-જૂનાગઢ, ( ૧૮ ) જૂની બતાલી ગીર, ( ૧૯ ) બુદ્ધવિહાર-ગિરનાર અને ( ૨૦ ) લાખા મેડી- ગિરનાર, સોરઠ.