દંડૂકો; લાકડી (2) નo (સં.) નર્મદા અને ગોદાવરી વચ્ચે આવેલું એક પ્રાચીન વન (3) એક છંદ (4) ધારાસભામાં કોઈ પક્ષની શિસ્ત, હાજરી ઇo વિશેની વ્યવસ્થા સંભાળનાર; વ્હિપ

એ નામનો કોંકણપટ્ટીનો એક દેશ.

એક પ્રકારનો વાતરોગ.

કથન; વર્ણન.

( પિંગળ ) છવ્વીશ કે તેથી વિશેષ અક્ષરનો એક છંદ. તેમાં એક ચરણમાં જેટલા વર્ણ આવે તેટલા જ વર્ણ ચારે ચરણમાં લાવવામાં આવે છે.

( પિંગળ ) દરેક ચરણમાં તગણ, નગણ, તગણ, નગણ, તગણ અને નગણ મળી અઢાર અક્ષરનો એક અક્ષરમેળ છંદ; દંડી. તે ઘૃતિ છંદનો એક ભેદ છે.

દંડ દેનાર માણસ; શાસક.

( જૈન ) નમોત્થુક આદિ પાઠ.

( જૈન ) નારકી આદી ચોવીશ દંડક.

લાકડી; દંડો; દંડૂકો.

વીંછીનો કાંટો.

( સંગીત ) શુદ્ધ રાગનો એક ભેદ.

( પુરાણ ) સૂર્યવંશનો ઇક્ષ્વાકુના સો માંહેનો ત્રીજો પુત્ર. તે શુક્રાચાર્યનો શિષ્ય હતો અને જન્મથી મૂઢ અન ઉન્મત હતો. એને વિંધ્યાદ્રિ અને શૈવલ પર્વત ઉપર અધિપતિપણું આપ્યું હતું. એક વખત આ રાજા પોતાના પુરોહિતને આશ્રમે ગયો હતો, તે વખતે ઋષિ ઘેર ન હતા. દંડકે ગુરુકન્યા અરંજાને દીઠી અને પોતે કામાતુર થઈને એને પકડવાને દોડ્યો. અરજાએ કહ્યું, મારા પિતાની પાસે તું મારી માગણી કર અને એ આવે એટલે પાણિગ્રહણ વિધિથી તું મને પરણ. પરંતુ ઉન્મત્તપણામાં અરજાનું કહ્યું ન માનતાં તેણે તેના ઉપર બળાત્કાર કર્યો. ઋષિને આ વાતની જાણ થતાં એને શાપ આપ્યો કે, આ રાજા બલ, કોશ ઇત્યાદિ સહિત સાત દિવસમાં ભસ્મ થઈને નાશ પામશે. એ પ્રમાણે બધું ભસ્મ થઈ ગયું અને એનો દેશ ઉજ્જડ થઈ ગયો. દેશનું નામ દંડક હતું, તે ઉપરથી દંડકારણ્ય પડ્યું.

( શિલ્પ ) એક જાતનું ત્રિશાળ ઘર. વરદ ઘરનું મુખ દક્ષિણે હોય તો તે દંડક કહેવાય છે.

દક્ષિણમાં આવેલ એ નામનું એક વન; દંડકારણ્ય; નર્મદા અને ગોદાવરી વચ્ચે આવેલું એક પ્રાચીન વન.

માથામાં પહેરવાનું એક ઘરેણું.