અસલ; પહેલાંનું; મૂળભૂત (2) નo મૂલ; વનસ્પતિની જડ (3) પાયો; મંડાણ (4) નદીનું ઉત્પત્તિસ્થાન (5) મૂળ કારણ (લા.) (6) 19મું નક્ષત્ર (7) રૂટ (મૂલવિધિમાં) (ગ.)

પૂર્વજ; આદિ પુરુષ; જેના વીર્યથી વંશ વિસ્તાર પામ્યો હોય તે પુરુષ.

અસલ કે મુખ્ય ચીજ.

આદિકારણ; ઉત્પત્તિસ્થાન; મૂળકારણ.

આરંભ; શરૂઆત.

( જ્યોતિષ ) એ નામનું સત્તાવીશ માંહેનું ઓગણીસમું નક્ષત્ર. તે જૂન માસના ઉત્તરાર્ધમાં સંધ્યાકાળે ઊગે છે. સપ્ટેમ્બરના આરંભમાં સંધ્યાકાળે અને એપ્રિલના મધ્ય ભાગમાં પરોઢિયે તે મધ્યાહ્નવૃત્ત ઉપર આવે છે. મૂળ નક્ષત્ર માંહેના તારા કોઈ ગ્રંથોમાં અગિયાર આપેલા છે ને કોઈમાં નવ છે. એક ગ્રંથમાં તો છ જ છે. નવ તારા સ્પષ્ટ દેખાય છે. તેની આકૃતિ સિંહના પૂછડા જેવી છે. મૂળ નક્ષત્રમાં રોગ થાય તો રોગીનું મૃત્યુ થાય એમ મનાય છે. આ નક્ષત્રનો અધિપતિ નિઋતિ છે. આ અધોમુખ નક્ષત્ર છે. ફલિત જ્યોતિષ અનુસાર આ નક્ષત્રમાં જન્મ લેનાર વૃદ્ધાવસ્થામા દરિદ્ર, શરીરે રોગી, કલાનુરાગી, માતૃપિતૃહંતા અને આત્મીય લોકોને ઉપકારક થાય છે. આ નક્ષત્રમાં જેનો જન્મ થયો હોય, તે તેનાં માબાપને મૂળમાંથી ઉખેડી નાખે એવી માન્યતા હોવાથી મૂળ નક્ષત્રની શાંતિ માટે ઘણી મોટી શાસ્ત્રીય ક્રિયા કરાવવામાં આવે છે. મૂળરાજનો જન્મ મૂળ નક્ષત્રમાં થયો હતો.

એક જાતની મૃગયા; શિકારનો એક પ્રકાર. મૃગયાના જુદા જુદા પ્રકાર નીચે પ્રમાણે છે: ઘેર, ગાડ, ડોર, કંદ, મૂલ, ડાઘ, પશુ, પક્ષી, ઘંટાવલિ અને વેગ. આ પ્રકારમાં મૂલ, પશુ, પક્ષી ઘંટાવલિ અને વેગ એ નામો તો સંસ્કૃત જેવાં જ સ્પષ્ટ છે.

કંદમૂળ.

જટા.

જ્યાંથી નદી નીકળે છે તે ઠેકાણું; નદી નીકળવાનું સ્થળ; નદીનું ઉત્પત્તિસ્થાન.

ટીકા વિનાનું, અસલ લખાણવાળું પુસ્તક; ટીકા વગરનો ગ્રંથ.

પરિગ્રહ.

પર્વતની તળેટી.

પેહલી નકલ; મૂળ લખાણ.

પાયો; મંડાણ; આધાર; ટેકો.

પાંચ સૂચક સાંકેતિક શબ્દ.

પીપરીમૂળ નામની ઔષધિ.

પુષ્કરમૂળ.

બીજ; કોઈ દેવતાનો મૂળમંત્ર.

વનસ્પતિની જડ; ઝાડ, છોડવા વગેરેની પૃથ્વીમાંથી રસ ચૂમવાની જડ; જમીનમાં રહી વનસ્પતિને પોષણ ખેંચી આપનાર મુખ્ય અવયવ; ભૂશાખા; મૂળિયું.

( ગણિત ) સંખ્યાનો ધાત; અંકગણિત કે બીજગણિતમાં જે સંખ્યાનો ઘાત કર્યો હોય તે ઘાત; સંખ્યાનો મૂળ અંક; `રૂટ`. જેમકે, ૫ × ૫ × ૫ = ૧૨૫. એમાં ૧૨૫ એ ૫ નો ઘાત છે અને ૫ એ ૧૨૫નું મૂળ છે.

સૂરણ.

ખરું; સાચું.

પહેલાનું અસલનું; મૂળભૂત; આદ્ય.

તદૃન; બિલકુલ.

જુઓ મૂલ.